Beta version 1.0
एमआरआय (चुंबकीय अनुनाद इमेजिंग) स्कॅन ही एक चाचणी आहे जी मोठ्या चुंबक, रेडिओ लहरी आणि संगणकाचा वापर करून तुमच्या शरीरातील रचनांच्या स्पष्ट प्रतिमा तयार करते. डॉक्टर अनेक वेगवेगळ्या वैद्यकीय परिस्थितींचे मूल्यांकन, निदान आणि निरीक्षण करण्यासाठी एमआरआय वापरतात.
एमआरआय मशीनचे दोन मुख्य प्रकार आहेत: बंद बोअर आणि उघडे. बंद बोअर एमआरआय मशीन उच्च दर्जाच्या प्रतिमा देते, परंतु बंद मशीनपेक्षा उघडे एमआरआय मशीन इमेजिंग दरम्यान सुसह्य असते.
एमआरआय (चुंबकीय अनुनाद इमेजिंग) स्कॅन ही एक वेदनारहित चाचणी आहे. ही तुमच्या शरीरातील अवयव आणि संरचनांच्या अगदी स्पष्ट प्रतिमा तयार करते. या तपशीलवार प्रतिमा तयार करण्यासाठी एमआरआय एक मोठे चुंबक, रेडिओ लहरी आणि संगणक वापरते. त्यात एक्स-रे (रेडिएशन) वापरला जात नाही ही महत्वाचे आहे (एक्सरे काही प्रमाणात हानीकारक असतात).
एमआरआयमध्ये एक्स-रे किंवा इतर रेडिएशनचा वापर करत नसल्याने, जेव्हा लोकांना निदान किंवा उपचारांच्या देखरेखीसाठी, विशेषतः त्यांच्या मेंदूच्या निरीक्षणासाठी वारंवार इमेजिंगची आवश्यकता असते तेव्हा ही इमेजिंग चाचणी सुयोग्य ठरते.
ओपन (किंवा ‘ओपन बोअर’) एमआरआय हा प्रतिमा घेणाऱ्या मशीनचा प्रकार आहे. सामान्यतः, खुला ओपन एमआरआय मशीनमध्ये तुमच्यावर आणि खाली दोन सपाट चुंबक असतात आणि त्यांच्यामध्ये तुम्हाला पडून राहण्यासाठी मोठी जागा असते. यामुळे दोन्ही बाजूंना मोकळी जागा मिळते आणि क्लोज्ड-बोअर एमआरआय मशीनमुळे काही लोकांना वाटणाऱ्या कोंडलेपणाच्या भीतीपासून मुक्तता मिळते.
तथापि, ओपन एमआरआय क्लोज्ड-बोअर एमआरआय मशीन्सइतक्या स्पष्ट प्रतिमा घेत नाहीत. क्लोज्ड-बोअर एमआरआय मशीन्समध्ये चुंबकांचे एक रिंगण असते आणि मध्यभागी मोठी नळी असते रुग्ण ठेवतात. क्लोज्ड-बोअर एमआरआय अरुंद असतात आणि डोक्यापासून छतापर्यंत जागा घट्ट असते. यामुळे काही लोकांसाठी कोंडलेपणा आणि अस्वस्थता निर्माण होऊ शकते, परंतु ही एमआरआय मशीन्स सर्वोत्तम दर्जाची प्रतिमा देतात.
जर तुम्हाला तुमच्या एमआरआय स्कॅनबद्दल चिंता वाटत असेल किंवा बंद जागांची भीती वाटत असेल, तर तुमच्या डॉक्टरना सांगा. गरज पडल्यास, तुम्हाला आरामदायी वाटण्यासाठी औषधे किंवा लागल्यास भूल देण्याचा पर्याय मिळू शकेल.
काही एमआरआय चाचण्यांमध्ये कॉन्ट्रास्ट मटेरियलचे इंजेक्शन वापरले जाते. कॉन्ट्रास्ट एजंटमध्ये गॅडोलिनियम असते, जो एक दुर्मिळ धातू आहे. जेव्हा हा पदार्थ तुमच्या शरीरात असतो तेव्हा तो जवळच्या पाण्याच्या रेणूंच्या चुंबकीय गुणधर्मांमध्ये बदल करतो, ज्यामुळे प्रतिमांची गुणवत्ता वाढते. यामुळे निदान प्रतिमांची संवेदनशीलता आणि विशिष्टता सुधारते.
कॉन्ट्रास्ट मटेरियल खालील गोष्टींची दृश्यमानता वाढवते:
जर तुमच्या एमआरआय मध्ये कॉन्ट्रास्ट मटेरियलची आवश्यकता असेल, तर डॉक्टर तुमच्या हाताच्या शिरामध्ये इंट्राव्हेनस कॅथेटर (आयव्ही लाईन) घालतील. कॉन्ट्रास्ट मटेरियल इंजेक्ट करण्यासाठी या आयव्हीचा वापर करतात. कॉन्ट्रास्ट मटेरियल सुरक्षित औषधे आहेत. सौम्य दुष्परिणाम असू शकतात, परंतु तीव्र प्रतिक्रिया फारच क्वचित होते.
मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंग (MRI) तुमच्या शरीराच्या आतील भागांच्या प्रतिमा तयार करण्यासाठी चुंबक, रेडिओ लहरी आणि संगणक वापरते, तर कॉम्प्युटेड टोमोग्राफी (CT) एक्स-रे आणि संगणक वापरते.
डॉक्टर बहुतेकदा तुमच्या शरीरातील हाड नसलेले भाग किंवा मऊ ऊती पाहण्यासाठी सीटी स्कॅनऐवजी एमआरआय स्कॅन वापरणे पसंत करतात. एमआरआय स्कॅन देखील सुरक्षित आहेत कारण ते एक्स-रेच्या हानिकारक आयनीकरण किरणोत्सर्गाचा वापर करत नाहीत.
एमआरआय स्कॅनमध्ये नियमित एक्स-रे आणि सीटी स्कॅनपेक्षा तुमच्या मेंदू, पाठीचा कणा, नसा, स्नायू, अस्थिबंधन यांचे बरेच स्पष्ट चित्र काढले जाते.
तथापि, प्रत्येकाला एमआरआय चालू शकत नाही. एमआरआयचे चुंबकीय क्षेत्र धातूचे काही बसवले असल्यास (उदा पेसमेकर, कृत्रिम सांधा इत्यादि) विस्थापित करू शकते किंवा पेसमेकर आणि इन्सुलिन पंप सारख्या उपकरणांत बिघाड करू शकते. जर असे असेल तर, सीटी स्कॅन हा अधिक चांगला पर्याय आहे.
एमआरआय स्कॅनिंग हे सहसा एक्स-रे इमेजिंग किंवा सीटी स्कॅनिंगपेक्षा जास्त महाग असते.
मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंग (MRI) तुमच्या शरीराच्या आतील भागांची तपशीलवार प्रतिमा तयार करते. डॉक्टर MRI वापरून तुमच्या शरीरातील अनेक वेगवेगळ्या रचना “पाहू” शकतात विशेषकरून पुढील भाग छणले दिसतात:
डॉक्टर अनेक वेगवेगळ्या परिस्थितींसाठी निदान किंवा उपचारांचे निरीक्षण करण्यासाठी मॅग्नेटिक रेझोनान्स इमेजिंग (MRI) वापरतात. शरीराच्या कोणत्या भागाची तपासणी करायची आहे त्याप्रमाणे विविध प्रकारचे MRI देखील आहेत.
मेंदू आणि पाठीच्या कण्यातील एमआरआय खालील परिस्थितींचे मूल्यांकन आणि निदान करण्यास मदत करू शकतात
डॉक्टर पुढील अनेक कारणांसाठी कार्डियाक (हृदय) एमआरआय वापरतात
हाडे आणि सांध्याचे एमआरआय मूल्यांकन करण्यास मदत करू शकतात
डॉक्टर कधीकधी स्तनाचा कर्करोग शोधण्यासाठी मॅमोग्राफीसह स्तन एमआरआय वापरतात, विशेषतः ज्यांच्या स्तनाच्या ऊती दाट असतात किंवा ज्यांना स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका जास्त असतो.
एमआरआय स्कॅन सामान्यतः सुरक्षित असतो आणि योग्य सुरक्षा मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन केल्यास सामान्य व्यक्तीला जवळजवळ कोणताही धोका नसतो. (धातू असलेले काही ही वस्तु चाचणीवेळी रुग्ण व्यक्तीने किंवा सहायकाने जवळ बाळगायची नसते)
एमआरआय मशीन्समधून उत्सर्जित होणारे तीव्र चुंबकीय क्षेत्र तुमच्यासाठी हानिकारक नाही, परंतु त्यामुळे प्रत्यारोपित वैद्यकीय उपकरणे खराब होऊ शकतात किंवा प्रतिमा विकृत होऊ शकतात.
जर तुमच्या एमआरआयमध्ये कॉन्ट्रास्ट मटेरियल वापरण्याची आवश्यकता असेल तर अॅलर्जीची प्रतिक्रिया होण्याचा धोका खूपच कमी असतो. या प्रतिक्रिया सहसा सौम्य असतात आणि औषधोपचाराने नियंत्रित करता येतात. जर तुम्हाला अॅलर्जीची प्रतिक्रिया असेल तर, आरोग्यसेवा पुरवठादार तात्काळ मदतीसाठी उपलब्ध असेल.
विकसनशील गर्भाला काही धोका असू शकतो त्यामुळे डॉक्टर सामान्यतः गर्भवती महिलांवर चाचणी करीत नाहीत . पण गॅडोलिनियम कॉन्ट्रास्ट-एनहान्स्ड एमआरआय सुरक्षित आहे.
बहुतेक प्रकरणांमध्ये, काही प्रकारचे इम्प्लांट वगळता, मेटल इम्प्लांट असलेल्या लोकांसाठी एमआरआय तपासणी सुरक्षित असते. तुमच्याकडे असलेले उपकरण एमआरआय सुरक्षित म्हणून प्रमाणित नसल्यास, तुम्ही एमआरआय करू शकणार नाही. या उपकरणांमध्ये हे समाविष्ट असू शकते:
जर तुमच्या डॉक्टरने एमआरआय स्कॅनची शिफारस केली तर ते तुमच्या वैद्यकीय इतिहासाबद्दल आणि तुमच्या शरीरात / शरीरावर असलेल्या कोणत्याही वैद्यकीय उपकरणांबद्दल किंवा इम्प्लांटबद्दल तपशीलवार प्रश्न विचारतील.
एमआरआय कोण करते?
एक रेडिओलॉजिस्ट किंवा रेडिओलॉजी टेक्नॉलॉजिस्ट तुमचा एमआरआय करेल. रेडिओलॉजिस्ट हा एक वैद्यकीय डॉक्टर असतो जो आजारांचे निदान करण्यासाठी इमेजिंग चाचण्या करतो आणि त्याचा अर्थ लावतो. रेडिओलॉजी टेक्नॉलॉजिस्ट हा एमआरआय स्कॅन करण्यासाठी विशेष प्रशिक्षित आणि प्रमाणित डॉक्टर असतो.
मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंग (MRI) तुमच्या शरीरात तात्पुरते चुंबकीय क्षेत्र तयार करण्यासाठी गुंडाळलेल्या तारांमधून विद्युत प्रवाह पाठवून कार्य करते. त्यानंतर मशीनमधील ट्रान्समीटर/रिसीव्हर रेडिओ लहरी पाठवतो आणि प्राप्त करतो. त्यानंतर संगणक तुमच्या शरीराच्या स्कॅन केलेल्या भागाच्या डिजिटल प्रतिमा तयार करण्यासाठी या सिग्नलचा वापर करतो.
मॅग्नेटिक रेझोनन्स इमेजिंग (MRI) स्कॅनरमध्ये मजबूत चुंबक आणि रेडिओ वेव्ह सिग्नल वापरतात ज्यामुळे तुमच्या शरीरातील काही धातूच्या वस्तू गरम होऊ शकतात किंवा त्यांची हालचाल होऊ शकते. यामुळे आरोग्य आणि सुरक्षिततेच्या समस्या उद्भवू शकतात. यामुळे काही इम्प्लांट केलेल्या इलेक्ट्रॉनिक वैद्यकीय उपकरणांमध्ये बिघाड देखील होऊ शकतो.
जर तुमच्या शरीरात धातू असलेल्या वस्तू किंवा प्रत्यारोपित वैद्यकीय उपकरणे असतील, तर तुमच्या आरोग्य सेवा प्रदात्याला तुमच्या एमआरआय स्कॅनपूर्वी त्याबद्दल माहिती असणे आवश्यक आहे. काही प्रत्यारोपित वस्तूंना अतिरिक्त वेळापत्रक व्यवस्था आणि विशेष सूचनांची आवश्यकता असू शकते. इतर वस्तूंना विशेष सूचनांची आवश्यकता नसते परंतु तुमच्या तपासणीपूर्वी वस्तूचे अचूक स्थान तपासण्यासाठी एक्स-रेची आवश्यकता असू शकते.
जर तुम्हाला खालीलपैकी काही असेल तर कृपया तुमच्या प्रदात्याला आणि एमआरआय तंत्रज्ञांना सांगा:
तुमच्या एमआरआय दरम्यान तुम्ही खालील उपकरणे घालू शकणार नाही. कृपया तुमचा पॅच किंवा डिव्हाइस बदलण्याची आवश्यकता असलेल्या दिवसाशी तुमची एमआरआय अपॉइंटमेंट जुळवा.
याव्यतिरिक्त, तुमच्या डॉक्टरला खालील बाबी असतील तर आधी सांगा:
सर्व दागिने आणि इतर सामान घरीच ठेवा किंवा एमआरआय स्कॅन करण्यापूर्वी ते काढून टाका. परीक्षा कक्षात धातू आणि इलेक्ट्रॉनिक वस्तू आणण्यास मनाई आहे कारण ते एमआरआय युनिटच्या चुंबकीय क्षेत्रात व्यत्यय आणू शकतात, जळू शकतात किंवा हानिकारक प्रक्षेपण बनू शकतात. या वस्तूंमध्ये हे समाविष्ट आहे:
परीक्षेचा प्रकार आणि वापरल्या जाणाऱ्या उपकरणांवर अवलंबून, संपूर्ण तपासणी पूर्ण होण्यासाठी साधारणपणे ३० ते ५० मिनिटे लागतात. तुमच्या स्कॅनच्या विशिष्ट कारणावर आधारित तुमचा आरोग्य सेवा प्रदाता तुम्हाला अधिक अचूक वेळ श्रेणी देऊ शकेल.
एमआरआय करताना मी काय अपेक्षा करावी?
बहुतेक एमआरआय चाचण्या वेदनारहित असतात, परंतु काही लोकांना ३० मिनिटे किंवा त्याहून अधिक काळ स्थिर राहणे अस्वस्थ वाटते. काहींना एमआरआय मशीनमध्ये बंद जागेमुळे चिंता वाटू शकते. मशीनमध्ये आवाज देखील येऊ शकतो.
एमआरआय स्कॅनचे सामान्य टप्पे आणि काय अपेक्षा करावी यामध्ये हे समाविष्ट आहे:
काही प्रकरणांमध्ये, तुमच्या एमआरआयला कॉन्ट्रास्टची आवश्यकता असू शकते. जर हे तुमच्या बाबतीत लागू असेल, तर एमआरआय करण्यापूर्वी प्रदाता तुम्हाला कॉन्ट्रास्ट मटेरियलचे आयव्ही इंजेक्शन देईल. आयव्ही सुईमुळे काही अस्वस्थता येऊ शकते परंतु ती जास्त काळ टिकणार नाही. नंतर तुम्हाला काही जखमा होऊ शकतात. कॉन्ट्रास्ट इंजेक्शननंतर काही लोकांना तोंडात तात्पुरती धातूची चव जाणवते.
जर तुम्हाला क्लॉस्ट्रोफोबिया असेल, तर तुमचा प्रदाता तुम्हाला तपासणी दरम्यान किंवा भूल देताना अधिक आरामदायी वाटण्यासाठी शामक औषधाची शिफारस करू शकतो.
एमआरआय कॉन्ट्रास्टचे दुष्परिणाम काय आहेत?
अत्यंत क्वचित प्रसंगी, काही लोक ज्यांच्याकडे एमआरआयसाठी कॉन्ट्रास्ट मटेरियल आहे त्यांना दुष्परिणामांचा अनुभव येतो, ज्यात हे समाविष्ट आहे:
कॉन्ट्रास्ट मटेरियलमुळे अंगावर उठणाऱ्या पित्ताच्या गाठी, डोळ्यांना खाज सुटणे किंवा ऍलर्जीची इतर लक्षणे जाणवणे हे फारच क्वचित होते. जर तुम्हाला ऍलर्जीची लक्षणे आढळली तर तंत्रज्ञांना सांगा. तात्काळ वैद्यकीय सेवा देण्यासाठी आरोग्यसेवा पुरवठादार उपलब्ध असेल.
नेफ्रोजेनिक सिस्टेमिक फायब्रोसिस (NSF), ज्यामुळे तुमची त्वचा, अवयव आणि इतर ऊती जाड होतात, ही किडनीच्या आजाराने ग्रस्त असलेल्या लोकांमध्ये एक दुर्मिळ गुंतागुंत आहे. अशा वेळी कॉन्ट्रास्ट मटेरियल वापरून MRI केले जाते.
कॉन्ट्रास्ट-वर्धित एमआरआय नंतर तुमच्या शरीराच्या वेगवेगळ्या अवयवांमध्ये गॅडोलिनियमचे लहान अंश राहू शकतात याचे पुरावे आहेत. जरी याचे कोणतेही ज्ञात नकारात्मक परिणाम नसले तरी, तुमचा डॉक्टर कॉन्ट्रास्ट एजंट निवडताना गॅडोलिनियम समस्या विचारात घेऊ शकतो.
जर तुम्ही एमआरआय स्कॅनसाठी शामक औषध घेतले नसेल, तर तुम्ही घरी जाऊन तुमचे सामान्य काम पुन्हा सुरू करू शकता. जर तुम्ही तपासणीसाठी शामक औषधे घेतली असतील, तर घरी जाण्यापूर्वी तुम्हाला त्यांच्या परिणामांपासून बरे व्हावे लागेल. तुम्हाला दुसऱ्या कोणीतरी तुम्हाला घरी घेऊन जावे लागू शकते.