Beta version 1.0
आधुनिक औषधशास्त्राप्रमाणे औषधांची एक वर्गवारी इथे दिली आहे. आपल्या दृष्टीने यातले निवडक गटच महत्त्वाचे आहेत. भूल देण्याची औषधे, हृदय-रक्ताभिसरणाची आणि कॅन्सरवरची औषधे, इत्यादी गट तज्ञच वापरु शकतात. एकदा ही वर्गवारी लक्षात घेतली, की औषधे नेमके काय परिणाम करतात, तेही थोडेसे आपल्या लक्षात येईल.
Tata 1mg, Truemeds आणि इतर
डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापरामुळे भारतात आरोग्यसेवा क्षेत्रातही मोठे बदल झाले आहेत. आज अनेक ऑनलाईन औषध सेवा आणि वैद्यकीय माहिती देणारी संकेतस्थळे उपलब्ध झाली आहेत. त्यामध्ये Tata 1mg आणि Truemeds ही महत्त्वाची उदाहरणे आहेत.
Tata 1mg हे भारतातील एक लोकप्रिय डिजिटल हेल्थ प्लॅटफॉर्म आहे. या संकेतस्थळावर आणि मोबाईल अॅपवरून रुग्णांना डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शननुसार औषधे ऑनलाईन मागवता येतात. याशिवाय या प्लॅटफॉर्मवर विविध आजारांविषयी माहिती, औषधांची माहिती, लॅब तपासण्यांची बुकिंग आणि आरोग्य सल्ला देखील मिळतो. त्यामुळे रुग्णांना घरबसल्या आरोग्य सेवा मिळण्यास मदत होते.
Truemeds ही एक अशी सेवा आहे जी रुग्णांना ब्रँडेड औषधांच्या ऐवजी स्वस्त जेनेरिक औषधांचे पर्याय सुचवते. या प्लॅटफॉर्मचा मुख्य उद्देश म्हणजे औषधांवरील खर्च कमी करणे. डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनवर आधारित औषधांचे जेनेरिक पर्याय दाखवून रुग्णांना परवडणाऱ्या किमतीत औषधे मिळवून देण्याचा प्रयत्न या सेवेमार्फत केला जातो.
याशिवाय इंटरनेटवर अनेक वैद्यकीय माहिती देणारी संकेतस्थळे उपलब्ध आहेत, जसे की Practo आणि Netmeds. या संकेतस्थळांवर डॉक्टर शोधणे, ऑनलाइन सल्ला घेणे, औषधे मागवणे आणि आरोग्यविषयक माहिती मिळवणे शक्य होते.
अशा डिजिटल आरोग्य प्लॅटफॉर्ममुळे आरोग्यसेवा अधिक सुलभ, जलद आणि परवडणारी होत आहे. ग्रामीण किंवा दुर्गम भागातील लोकांनाही या माध्यमातून आरोग्य माहिती व औषधे मिळू शकतात. मात्र, कोणतेही औषध घेताना डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
थोडक्यात, Tata 1mg, Truemeds आणि इतर वैद्यकीय संकेतस्थळे भारतातील डिजिटल आरोग्य सेवेला चालना देत असून, रुग्णांना माहिती व औषधे सहज उपलब्ध करून देण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत.
घरात अनेकदा उपचार पूर्ण झाल्यानंतर काही न वापरलेली औषधे (unused medicines) शिल्लक राहतात. ही औषधे योग्य प्रकारे वापरली नाहीत तर ती वाया जाऊ शकतात किंवा चुकीच्या वापरामुळे आरोग्यास धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे त्यांचे योग्य व्यवस्थापन महत्त्वाचे आहे.
काही साधी औषधे जसे की तापासाठी पॅरासिटामॉल, सर्दी-खोकल्यासाठी औषधे किंवा अँटासिड्स ही औषधे expiry date संपलेली नसल्यास आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने पुन्हा वापरता येतात.
औषधे दुसऱ्या व्यक्तीला देताना खूप सावधगिरी बाळगावी. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय विशेषतः अँटिबायोटिक्स किंवा इंजेक्शन इतरांना देणे योग्य नाही. चुकीचे औषध दिल्यास दुष्परिणाम होऊ शकतात.
काही ठिकाणी न वापरलेली आणि expiry न झालेली औषधे आरोग्य संस्था, सामाजिक संस्था किंवा औषध संकलन उपक्रमांमध्ये परत दिली जाऊ शकतात. यामुळे गरजू रुग्णांना मदत होऊ शकते.
औषधे नेहमी थंड, कोरड्या ठिकाणी आणि मुलांच्या आवाक्याबाहेर ठेवावीत. औषधांच्या पॅकवर दिलेल्या साठवणुकीच्या सूचनांचे पालन करणे आवश्यक आहे.
expiry date संपलेली औषधे वापरू नयेत. अशा औषधांना पाण्यात विरघळवून किंवा कागदात गुंडाळून कचरापेटीत टाकावे. औषधे थेट नाली किंवा पाण्यात टाकणे टाळावे, कारण त्याचा पर्यावरणावर परिणाम होऊ शकतो.
घरातील न वापरलेली औषधे योग्य प्रकारे साठवणे, गरजेनुसार आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने वापरणे, तसेच कालबाह्य औषधांची सुरक्षित विल्हेवाट लावणे हे आरोग्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य व्यवस्थापनामुळे औषधांचा अपव्यय कमी होतो आणि आरोग्य सुरक्षित राहते.
कधीकधी औषध घेतल्यानंतर रुग्णाला दुष्परिणाम (Adverse Drug Reaction – ADR) जाणवू शकतात. उदाहरणार्थ त्वचेवर पुरळ येणे, मळमळ, उलटी, चक्कर येणे किंवा इतर अनपेक्षित लक्षणे दिसू शकतात. अशा घटनांची माहिती नोंदवणे महत्त्वाचे असते, कारण त्यामुळे औषधांची सुरक्षितता तपासता येते आणि भविष्यातील रुग्णांचे संरक्षण करता येते.
भारतामध्ये औषधांच्या दुष्परिणामांची नोंद करण्यासाठी Pharmacovigilance Programme of India (PvPI) हा राष्ट्रीय कार्यक्रम कार्यरत आहे. हा कार्यक्रम Indian Pharmacopoeia Commission यांच्या मार्फत चालवला जातो. या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून आरोग्य कर्मचारी, डॉक्टर, फार्मासिस्ट तसेच सामान्य नागरिक देखील दुष्परिणामांची माहिती देऊ शकतात.
ADR नोंदवण्यासाठी इंटरनेटवर उपलब्ध असलेल्या फॉर्मचा वापर करता येतो. या फॉर्ममध्ये रुग्णाची मूलभूत माहिती, घेतलेले औषध, दिसलेले दुष्परिणाम, औषध घेतल्याची तारीख आणि इतर आवश्यक तपशील भरले जातात. ही माहिती संबंधित संस्थेकडे पाठवल्यानंतर तज्ञ त्याचे विश्लेषण करतात.
ADR नोंदवण्याचा मुख्य उद्देश म्हणजे औषधांची सुरक्षितता वाढवणे. जर एखाद्या औषधामुळे वारंवार दुष्परिणाम होत असल्याचे आढळले तर त्या औषधाबद्दल सूचना देणे, वापरावर मर्यादा आणणे किंवा आवश्यक असल्यास औषध बाजारातून काढून टाकणे शक्य होते.
आरोग्य कर्मचारी, डॉक्टर, नर्स आणि फार्मासिस्ट यांनी रुग्णांमध्ये दिसणारे संशयास्पद दुष्परिणाम नियमितपणे ADR प्रणालीमध्ये नोंदवणे आवश्यक आहे. यामुळे औषधांच्या सुरक्षित वापराला चालना मिळते.
थोडक्यात, ADR संकेतस्थळांचा वापर करून दुष्परिणामांची माहिती देणे हे सुरक्षित औषधोपचारासाठी अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल आहे आणि प्रत्येक आरोग्य कर्मचाऱ्याने यामध्ये सक्रिय सहभाग घ्यावा.