Beta version 1.0
मल्टिपल स्क्लेरोसिस (Multiple Sclerosis – MS) हा मज्जासंस्थेचा दीर्घकालीन ऑटोइम्यून आजार आहे, ज्यामध्ये शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती मेंदू व मज्जारज्जूतील मायेलिन कवचावर हल्ला करते. त्यामुळे मज्जासंस्थेतील संदेशवहन बिघडते. याची लक्षणे व्यक्तीनुसार बदलतात—दृष्टी कमी होणे, हात-पायात कमजोरी, मुंग्या येणे, चालण्यात अडचण, थकवा इ. आजार कधी वाढतो तर कधी कमी होतो (relapsing-remitting). निदानासाठी MRI महत्त्वाचे असते. उपचारांमध्ये इम्युनोमॉड्युलेटरी औषधे, स्टेरॉइड्स आणि पुनर्वसनाचा समावेश होतो. पूर्ण बरा होत नसला तरी योग्य उपचारांनी लक्षणे नियंत्रित ठेवता येतात.
व्हिटॅमिन B12 ची कमतरता आजकाल वाढत्या प्रमाणात आढळणारी समस्या आहे. हे व्हिटॅमिन मुख्यतः मेंदूचे कार्य, मज्जासंस्था आणि रक्तनिर्मितीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असते. B12 ची कमतरता झाल्यास अशक्तपणा, थकवा, हातपाय सुन्न होणे, स्मरणशक्ती कमी होणे आणि चक्कर येणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. काही वेळा जीभ लाल होणे किंवा चालण्यात अस्थिरता देखील जाणवते.
ही कमतरता प्रामुख्याने शाकाहारी आहार घेणाऱ्या व्यक्तींमध्ये, वृद्धांमध्ये किंवा पोटातील शोषण कमी असलेल्या रुग्णांमध्ये दिसते. B12 हे प्रामुख्याने दूध, अंडी, मांस आणि मासे यामध्ये आढळते. त्यामुळे संतुलित आहार घेणे आवश्यक आहे. आपल्या शरीरात मोठया आतडयातील उपकारक जंतू मुख्यतः या जीवनसत्त्वाची निर्मिती करतात. त्यांना त्यांच्या या कार्यासाठी चौथ्याची (fiber) गरज असते. म्हणून आहारामधील चौथ्याचे योग्य प्रमाण(सर्व भाज्या ,सलाड,फळे) या जंतूंची कार्यक्षमता वाढवते, आणि आपल्या शरीरातील ब जीवनसत्वाची निर्मिती निसर्गतः होते. म्हणून आहारातील चौथा महत्त्वाचा आहे.
आपल्याकडे जंतुविरोधी औषधांच्या अनियंत्रित & अनावश्यक वापरामुळे आपल्या मोठ्या आतड्यातील हे चांगले जंतू देखील मरतात/ दबतात,ही जीवाणूसृष्टी (फ्लोरा-बायोटा) बदलतो ,आणि मग त्यांचे हे ही काम नीट होत नाही. B12 च्या कमतरतेचे हेही महत्वाचे कारण आहे.
रक्तातील व्हिटॅमिन B12 चे प्रमाण (Serum B12 level) तपासून शरीरातील स्थिती समजते. साधारणपणे खालील प्रमाण वापरले जाते:
150–300 pg/mL दरम्यानच्या रुग्णांमध्ये काही वेळा लक्षणे असू शकतात, त्यामुळे अशा वेळी अधिक तपासण्या (जसे Methylmalonic acid (MMA) किंवा Homocysteine) उपयोगी ठरतात.
लक्षात ठेवण्यासारखे मुद्दे:
उपचारासाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने B12 गोळ्या किंवा इंजेक्शन दिले जातात. वेळेवर निदान आणि उपचार केल्यास ही समस्या पूर्णपणे नियंत्रणात येऊ शकते. आरोग्य कार्यकर्त्यांनी याबाबत जनजागृती करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
Peripheral neuropathy म्हणजे शरीराच्या बाहेरील मज्जातंतूंना (peripheral nerves) झालेला आजार. यामुळे संवेदना, हालचाल आणि काही स्वायत्त कार्यांवर परिणाम होतो.