शरीर-चित्रण –रेडिओग्राफी

डॉपलर अल्ट्रासाऊंड

हृदय आणि रक्तवाहिन्या (हृदय व रक्तवाहिन्या) यांच्या समस्या शोधण्यासाठी डॉपलर अल्ट्रासाऊंड वापरतात. ही चाचणी धमन्या आणि शिरामधून रक्त जाण्याची दिशा आणि वेग दर्शवते. हे यंत्र रक्ताच्या गुठळ्या, अरुंद रक्तवाहिन्या आणि पाय, हात आणि पोटातील हृदय आणि रक्तवाहिन्यांवर परिणाम करणाऱ्या इतर समस्या ओळखू शकते.

डॉपलर अल्ट्रासाऊंड हे नाव १९ व्या शतकातील भौतिकशास्त्रज्ञ ख्रिश्चन डॉपलर यांच्या नावावरून ठेवण्यात आले आहे, ज्यांनी गतिमान वस्तूंमधून परावर्तित होणाऱ्या ध्वनी लहरी मोजण्याचा मार्ग शोधला. याला डॉपलर परिणाम म्हणून ओळखले जाते.

डॉपलर अल्ट्रासाऊंड म्हणजे काय?

डॉपलर अल्ट्रासाऊंड तुमच्या रक्ताभिसरण प्रणालीतून रक्ताच्या हालचालींच्या प्रतिमा तयार करण्यासाठी ध्वनी लहरींचा वापर करते. या प्रतिमा तुमच्या धमन्यांमधून किंवा शिरामधून रक्त वाहताना त्याची दिशा आणि वेग दर्शवतात. ते तुमच्या हृदयातून चाललेला रक्तप्रवाह देखील दाखवतात.

डॉपलर अल्ट्रासाऊंड तुमच्या हृदय आणि रक्तवाहिन्यांमधील समस्या ओळखण्यास मदत करतात.

डॉपलर अल्ट्रासाऊंडचे प्रकार

अल्ट्रासाऊंड, ज्याला सोनोग्राफी किंवा अल्ट्रासोनोग्राफी देखील म्हणतात, ही एक शरीरात प्रवेश न करता होणारी प्रतिमा चाचणी (नॉन-इनवेसिव्ह इमेजिंग) आहे.

डॉपलर अल्ट्रासाऊंडच्या विविध प्रकारांमध्ये हे समाविष्ट आहे:

रंगीत डॉपलर: रक्तप्रवाहाची दिशा दाखवण्यासाठी संगणक ध्वनी लहरी वेगवेगळ्या रंगांमध्ये बदलतो.
स्पेक्ट्रल डॉपलर: कालांतराने रक्तप्रवाहाचे ग्राफिकल प्रतिनिधित्व.
डुप्लेक्स अल्ट्रासाऊंड: पारंपारिक अल्ट्रासाऊंड चित्रांना डॉपलर अल्ट्रासाऊंडसह एकत्रित करते. ते रक्तवाहिन्यांची रुंदी तपासू शकते आणि अडथळे दाखवण्यास मदत करू शकते.
पॉवर डॉप्लर: ही चाचणी रक्तप्रवाहाची उपस्थिती दाखवण्यासाठी वापरली जाते आणि खूप मंद रक्तप्रवाह दाखवण्यासाठी वापरली जाऊ शकते. ती रक्तप्रवाहाची दिशा दाखवत नाही. अवयवांमधील रक्तप्रवाहाचा अभ्यास करण्यासाठी प्रदाते पॉवर डॉप्लर वापरू शकतात.
ट्रान्सक्रॅनियल डॉपलर अल्ट्रासाऊंड: ट्रान्सक्रॅनियल डॉपलर अल्ट्रासाऊंड तुमच्या मेंदूतील रक्तप्रवाहाचे परीक्षण करून स्ट्रोक किंवा सबअरॅक्नॉइड रक्तस्राव शोधतो.

डॉपलर अल्ट्रासाऊंड कशासाठी लागते ?

तुमच्या पोटातील, पायातील किंवा हातातील रक्तवाहिन्यांना प्रभावित करणाऱ्या विकारांचे निदान.
शस्त्रक्रिया झाल्यानंतर किंवा काही विशिष्ट उपचार घेतल्यानंतर रक्तप्रवाह तपासण्यासाठी.
गर्भधारणेदरम्यान गर्भवती महिला आणि विकसनशील गर्भ यांच्यातील रक्तप्रवाहाचे निश्चित मूल्यांकन करण्यासाठी .

डॉपलर अल्ट्रासाऊंड कोणत्या आजारांचे निदान करण्यास मदत करू शकते?

अरुंद रक्तवाहिन्या किंवा शिरा.
रक्ताच्या गुठळ्या, ज्यामध्ये डीप व्हेन थ्रोम्बोसिस (DVT) समाविष्ट आहे.
रक्तवाहिन्यांना दुखापत.
नीला मधून वाहणारे रक्त प्रवाह पुरेसा आहे का ही तपासण्यासाठी (क्रॉनिक व्हेनस इनसफीशन्स)
प्रत्यारोपणाच्या अवयवाला (उदाहरणार्थ: मूत्रपिंड, यकृत किंवा स्वादुपिंड) रक्तपुरवठा किती आहे याचे मूल्यांकन करण्यासाठी.
उच्च रक्तदाबाची मूत्रपिंड-जनक कारणे.
रक्तवाहिन्यांमध्ये गाठ (ट्यूमर).

डॉपलर अल्ट्रासाऊंड कसे काम करते?

अल्ट्रासाऊंड प्रोब तुमच्या शरीरात ध्वनी लहरी पाठवतो. रक्तवाहिन्यांमधील हालणाऱ्या रक्तपेशींमधून ध्वनी लहरी बाहेर पडतात आणि शोधण्यासाठी प्रोबकडे परत जातात. संगणक तुमच्या शरीरात पाठवलेल्या ध्वनी लहरी आणि प्रतिध्वनी (परत येणारा ध्वनी) यांच्यातील तीव्रतेतील बदल (कमी किंवा जास्त आवाज) पाहतो आणि रक्तप्रवाहाची दिशा आणि रक्त किती वेगाने फिरत आहे हे ठरवतो.

यातून पुढील गोष्टींबद्दल माही मिळते

तुमचे रक्ताभिसरण, किती जलद किंवा मंद गतीने फिरत आहे.
जर काहीतरी कारणाने रक्तप्रवाह थांबत असेल तर.
रक्त चुकीच्या दिशेने जाणे किंवा रक्तवाहिनीत जमा होणे.

डॉपलर अल्ट्रासाऊंडची तयारी कशी करावी?

अल्ट्रासाऊंडच्या प्रकारावर आणि चाचणीचे कारण यावर खालील बाबी अवलंबून असतात :

चाचणीपूर्वी काही तास आधी उपवास करा (खाऊ किंवा पिऊ नका).
चाचणीपूर्वी किमान दोन तास धूम्रपान करू नका आणि निकोटीन उत्पादने वापरू नका. निकोटीन रक्तवाहिन्या अरुंद करते, ज्यामुळे चाचणीच्या निकालांवर परिणाम होऊ शकतो.
डॉपलर अल्ट्रासाऊंड दरम्यान काय होते?
अल्ट्रासाऊंड इमेजिंग तंत्रज्ञानातील तज्ज्ञ सोनोग्राफर ही चाचणी करतात. चाचणीला ३० ते ६० मिनिटे लागू शकतात.
चाचणीच्या कारणानुसार, तुम्ही तपासणीच्या टेबलावर तुमच्या पाठीवर किंवा बाजूला झोपू शकता किंवा उठून बसू शकता.

चाचणी दरम्यान

सोनोग्राफर तुमच्या त्वचेवर थोड्या प्रमाणात जेल लावतो. हे जेल सोनोग्राफरला त्वचेवर एक लहान प्रोब सरकवण्यास मदत करते. ही जेल ध्वनीलहरींचा प्रवास सोपा करते.
ट्रान्सड्यूसर प्रोब तुमच्या त्वचेतून वेदनारहित ध्वनी लहरी तुमच्या शरीरात पाठवतो. ध्वनी लहरी उच्च वारंवारीतायुक्त (high frequency) असतात पण तुम्हाला त्या ऐकू येणार नाहीत.
ध्वनी लहरी हलणाऱ्या रक्तपेशींमधून परावर्तित होतात, ज्यामुळे ध्वनी लहरींचा आवाज बदलतो. अल्ट्रासाऊंड मशीनमधून तुम्हाला कर्कश आवाज ऐकू येऊ शकतो.
ट्रान्सड्यूसर ध्वनी लहरीतील बदल ओळखतो.
एक मशीन ध्वनी लहरीतील बदल रेकॉर्ड करते आणि प्रतिमा किंवा आलेखांमध्ये रूपांतरित करते.
चाचणीच्या शेवटी सोनोग्राफर तुमच्या त्वचेतून जेल साफ करतो.

डॉपलर अल्ट्रासाऊंडचे सुरक्षित आहे

डॉपलर अल्ट्रासाऊंड ही एक शरीरात काहीही न घुसवता (नॉन-इनवेसिव्ह), कमी जोखीम असलेली चाचणी आहे. त्यासाठी अँजिओग्राम सारख्या इंजेक्शन करण्यायोग्य कॉन्ट्रास्ट रंगांची आवश्यकता नाही किंवा एक्स-रे किंवा सीटी स्कॅन सारख्या रेडिएशनचा वापर करण्याची आवश्यकता नाही. अल्ट्रासाऊंड हानिकारक किंवा वेदनादायक नाहीत. गर्भवती असलेल्या व्यक्तीवर ते वापरण्यासाठी पुरेसे सुरक्षित आहेत.

मी माझ्या डॉक्टरला काय विचारावे?

मला कोणत्या प्रकारच्या अल्ट्रासाऊंडची आवश्यकता आहे?
अल्ट्रासाऊंडची तयारी करण्यासाठी मी काय करावे?
मला चाचणीचे निकाल कधी मिळतील?
मला अतिरिक्त चाचण्यांची आवश्यकता असेल का?